بۆچی دۆلار لە عێراق بەرز و نزم دەبێتەوە: پێنج هێزەکە، بە چوار ساڵ داتا پێوراو

نرخی بازاڕی دۆلار1,588+0.52%↗دۆلار بۆ دیناری عێراقی+0.52%1,5881 مانگ لە عێراق هەڕەمەکی نییە، و زۆرتر ئەو شتانە نایجوڵێنن کە خەڵک تاوانباریان دەکات. ناجوڵێت چونکە سیاسەتمەدارێک قسەی کرد، یان چونکە «بازرگانەکان» بڕیاریان دا، یان بەهۆی دەنگۆیەک لە کەناڵێکی تێلێگرام، جگە لە کاتژمێرێک یان دووان. بە درێژایی هەفتە و مانگ بۆ پێنج هۆکار دەجوڵێت، و تۆماری ڕۆژانەی دینارڤیو لە ئایاری 2022ەوە ڕێگە دەدات هەر یەکێکیان بپێورێت نەک بگوترێت. ئەم بابەتە بە ڕیزبەندی ئەوەی بە ڕاستی چەند نرخیان جوڵاندووە دەیانگرێتە بەر.

پێنج گەورەترین جوڵە، و چی هۆکاریان بوو

تێکڕای مانگانە و لووتکەکان لە نرخی بازاڕ کە دینارڤیو کۆی دەکاتەوە، دینار بۆ هەر دۆلارێک.

1. چەند دۆلار دەگاتە بازاڕ

ئەمە هێزی پشت سێ لە پێنج ڕووداوەکە و زۆربەی بچووکەکانە. دۆلارەکانی عێراق لە نەوتەوە دێن، کە دەوڵەت دەیفرۆشێت؛ بانکی ناوەندی لە ڕێگەی پەنجەرەی ڕۆژانەی بە نرخی فەرمی لە ئابووریدا دەیانفرۆشێت، بە بانکەکان، بۆ هاوردەی پەسەندکراو و فرۆشتنی کاش. هەر بەشێک لەو دۆلارانە کە بۆ بازاڕی کراوە دزە دەکات، لە ڕێگەی بازرگانانی کە لە پەنجەرە دەکڕن و زیادەکە دەفرۆشن، لە ڕێگەی فرۆشتنی کاشی بانکەکان، لە ڕێگەی گەشتیاران، ئەو دابینکردنە دیاری دەکات کە بازاڕی شەقام دەبێت پێی کار بکات. کاتێک پەنجەرەکە توند دەکرێت، وەک بە یاساکانی پابەندبوون لە کۆتایی 2022 و بە پچڕانێک لە کانوونی دووەمی 2026، نرخی شەقام لە چەند ڕۆژێکدا بەرز دەبێتەوە. کاتێک شل دەبێت، وەک بە درێژایی 2025، نرخ مانگەها دادەبەزێت.

کەلێنی نێوان نرخی فەرمی و بازاڕ، 18 لەسەد لە 3ی ئەیلوولی 2026، نرخی تێپەڕین لە پەنجەرەکەیە. فراوان دەبێت کاتێک پەنجەرەکە تەسک دەبێت و تەسک دەبێت کاتێک پەنجەرەکە فراوان دەبێت. هەر کەسێک هەوڵ بدات نرخ بخوێنێتەوە دەبێت یەکەم جار چاودێری پەنجەرەکە بکات.

2. داواکاری هاوردە

عێراق زۆربەی ئەوەی بەکاری دەهێنێت هاوردە دەکات، و هاوردەکارانی کە ناتوانن لە پەنجەرە دۆلار وەربگرن لە بازاڕ دەیکڕن. بۆیە داواکاری لەگەڵ ڕۆژژمێری هاوردە بەرز دەبێتەوە: پێش ڕەمەزان و هەردوو جەژنەکە، گەڕانەوە بۆ قوتابخانە لە ئەیلوول، وەرزی سووتەمەنی زستان و مۆلیدە، و وەرزی گەشتی هاوین بۆ ئەوانەی بە کاشەوە دەفڕن. لە تۆمارەکەدا ئەمە وەک مەیلێک بۆ بەهێزبوونی نرخ لە کۆتایی هاوین و پاییز دەردەکەوێت، وەک لە 2023 (ئاب تا تشرینی دووەم، +4.8 لەسەد) و 2024 (تەمووز تا تشرینی یەکەم، +2.3 لەسەد)، و بۆ نەرمبوون لە بەهاردا دوای تێپەڕینی لووتکەی ڕەمەزان.

مەیلی وەرزی لە تۆماری دینارڤیودا؛ شۆکێکی دابینکردن هەموویان تێدەپەڕێنێت.

3. خودی نرخی فەرمی

گۆڕانێک لە بەستنەوەکە هەموو پەیژەکە دەجوڵێنێت. کاتێک بانکی ناوەندی لە شوباتی 2023 نرخی فەرمی لە 1,450 بۆ 1,300 کەم کردەوە، بازاڕ لە لووتکەی 1,728ەوە لە دوو مانگدا کەوتە 1,451، دابەزینی شازدە لەسەد، هەرچەندە هیچ شتێک دەربارەی دابینکردن یان داواکاری نەگۆڕابوو. پێچەوانەکەی لە کانوونی یەکەمی 2020 ڕووی دا، پێش تۆماری دینارڤیو: دابەزاندنەکە لە 1,182 بۆ 1,450 نرخی شەقامی لەگەڵ خۆی بەرز کردەوە. نرخی فەرمی لە بیست ساڵدا تەنها دوو جار جوڵاوە، بۆیە ئەمە هێزێکی دەگمەنە، بەڵام کاتێک کار دەکات گەورەترینە.

4. تمەن و ناوچەکە

تمەنی ئێرانی لە 8,700 بۆ هەر دۆلارێک لە 2018 کەوتووەتە نزیکەی 170,000 لە 2026، و ئێران گەورەترین سەرچاوەی هاوردەی بەکارهێنانی عێراقە بە وشکانی. تمەنی هەرزانتر کاڵای ئێرانی بە دینار هەرزانتر دەکات و هەندێ لە داواکاری دۆلار بەرەو بازرگانی سنوور دەگوازێتەوە، کە دۆلار دراوی یەکلاکردنەوەیە؛ ڕووداوەکانی سزا کە ئێران لە دۆلار دادەبڕن زیاتر لەو داواکارییە دەخەنە ناو بازاڕی عێراق. کاریگەرییەکە بەردەوامە نەک توند: لە تابلۆکانی هەولێردا دەردەکەوێت، کە تمەن لە تەنیشت یۆرۆ1,821+0.12%↗یۆرۆ بۆ دیناری عێراقی+0.12%1,8211 مانگ نرخ دەکەن، زیاتر لەوەی لە نرخی نیشتمانیدا.

5. هەواڵ، بۆ کاتژمێرێک

هەواڵی سیاسی، لێدوانێک لە بانک، دەنگۆیەک دەربارەی پەنجەرە، تابلۆکان یەکسەر و بۆ ماوەیەکی کورت دەجوڵێنێت. بازرگانانی بۆرسەی کیفاح لە چەند خولەکێکدا نرخ دەکەنەوە، تابلۆکانی هەولێر لە کاتژمێرێکدا شوێنیان دەکەون، و ئەگەر هەواڵەکە هیچ شتێک دەربارەی دابینکردن نەگۆڕێت نرخەکە تا بەیانی داهاتوو دەگەڕێتەوە بۆ شوێنی خۆی. تۆماری دینارڤیو زۆر بازدانی یەک ڕۆژی 500 تا 1,000 دینار بۆ هەر سەد نیشان دەدات کە لە دوو ڕۆژدا گەڕانەوە. ڕێگای جیاکردنەوەی بازدانی هەواڵ لە جوڵەی ڕاستەقینە چاوەڕوانی بەیانی دووەمە: ئەگەر بەغدا لەو شوێنە کرایەوە کە ڕۆژی پێش هەواڵەکە داخرابوو، دەنگەدەنگ بوو.

ئەوەی نرخ ناجوڵێنێت

• نرخی نەوت، ڕۆژ بە ڕۆژ. داهاتی نەوت دەگاتە دەوڵەت، نەک شەقام، و دەوڵەت دۆلار بە نرخێکی جێگیر دەفرۆشێت بەرمیلەکە هەرچی هێنابێت. ڕووخانێکی بەردەوامی نەوت لە ڕێگەی بودجەوە گرنگە، بە درێژایی ساڵان، وەک لە 2020؛ هەفتەیەکی خراپ نا.
• سپەکۆلاسیۆنی بیانی. دینار لە دەرەوە مامەڵە ناکرێت؛ هیچ بازاڕێکی دەرەکی نییە بیجوڵێنێت.
• دەنگۆکانی نرخاندنەوە. تۆمارەکە هیچ شوێنەوارێکیان نیشان نادات. بڕوانە بابەتەکەی نرخی فەرمی.

نرخەکە وەک تابلۆکان بخوێنەرەوە

1. سەیری کەلێنەکە لەگەڵ نرخی فەرمی لەسەر خشتەی نرخەکانی دینارڤیو بکە. کەلێنێکی فراوانبوو واتە پەنجەرەکە تەسکە؛ تەسکبوو واتە دۆلار دەڕوات.
2. کردنەوەی بەغدا ڕۆژی شەممە بپشکنە. ئاڕاستەی هەفتە زۆرتر لەوێ دیاری دەکرێت.
3. تابلۆکانی هەولێر لەگەڵ یەکتر بەراورد بکە. کاتێک جیاوازییەکانیان فراوان دەبن، بازاڕ دڵنیا نییە؛ کاتێک بۆ کەمتر لە سەد دینار بۆ هەر سەد تەسک دەبنەوە، هێمنە.
4. بازدانی یەک ڕۆژ پشتگوێ بخە تا بەیانییەکی دووەم دەبات.

پرسیارەکانی خەڵک

مانگی داهاتوو دۆلار بەرز دەبێتەوە یان نزم؟

دینارڤیو پێشبینی ناکات، و هیچ شتێک لەم لاپەڕەیەدا پێشبینی نییە. هێزەکانی سەرەوە پێت دەڵێن چاودێری چی بکەیت، نەک ژمارەکە لە کوێ دەبێت.

بۆچی نرخ بە درێژایی 2025 دابەزی کە هیچ شتێک نەدەبینرا گۆڕابێت؟

چونکە شتێک بە ڕاستی گۆڕا، بێدەنگ: دۆلاری فەرمی زیاتر لە ڕێگەی بانکەکانەوە گەیشتە بازاڕ، و کەلێنەکە لە چواردە لەسەدەوە بۆ کەمتر لە دە تەسک بووەوە. دابینکردن نرخ دەجوڵێنێت تەنانەت کاتێک سەردێڕێک نییە.

نرخ لە هەولێر و بەغدا جیاواز دەجوڵێت؟

هەمان ئاڕاستە، خێرایی جیاواز. دانیشتنی کۆی بەغدا پێشەنگە؛ تابلۆ سەربەخۆکانی هەولێر لە کاتژمێرێکدا شوێنی دەکەون و بە درێژایی ڕۆژ زیاتر ڕێک دەکەن. لاپەڕەی شارەکان هەردووکیان بەرامبەر ناوەندی نیشتمانی نیشان دەدات.

داتای پشت ئەم بابەتە لە کوێیە؟

هەموو ژمارەیەک لە تۆماری ڕۆژانەی دینارڤیوەوەیە، کە لە ئایاری 2022 دەست پێدەکات، و لەو تابلۆیانەی ئۆفیسەکان کە دەیانخوێنێتەوە. هێڵکاری دۆلار زنجیرەی تەواو نیشان دەدات، و خشتەی نرخەکان تابلۆکانی ئەمڕۆ و نرخی فەرمی لە تەنیشتیان نیشان دەدات.