<\/p>\n
Euro, modern tarihin en cesur parasal deneylerinden biridir. Sadece bir para birimi de\u011fil; birden fazla egemen devleti tek bir parasal \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplayan iddial\u0131 bir siyasi ve ekonomik projedir. Piyasaya s\u00fcr\u00fclmesinden bu yana euro, ABD dolar\u0131ndan sonra d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli ikinci rezerv para birimi haline gelmi\u015f ve Almanya, \u0130sve\u00e7, Hollanda ve Finlandiya’ya yay\u0131lm\u0131\u015f Irakl\u0131 ve K\u00fcrt topluluklar\u0131 da dahil olmak \u00fczere y\u00fcz milyonlarca Avrupal\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. Bu yaz\u0131da euronun tarihini<\/strong> ilk fikrinden bug\u00fcne kadar ele al\u0131yor, krizlerini ve al\u0131nan dersleri tart\u0131\u015f\u0131yor, Irak dinar\u0131yla ili\u015fkisini ve DinarView kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemini inceliyoruz.<\/p>\n Euro bir anda ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131; \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra ba\u015flayan Avrupa ekonomik entegrasyon s\u00fcrecinin do\u011fal bir uzant\u0131s\u0131yd\u0131. Avrupa Ekonomik Toplulu\u011fu, 1957’de Roma Antla\u015fmas\u0131 ile kuruldu ve Avrupa devletleri aras\u0131ndaki ticaret engellerini azaltmay\u0131 ve k\u0131tan\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tekrarlanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeyi ama\u00e7lad\u0131. Sonraki on y\u0131llar boyunca bu topluluk Avrupa Birli\u011fi’ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve tek bir pazar\u0131n ekonomik entegrasyonun t\u00fcm faydalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in tek bir para birimine ihtiya\u00e7 duydu\u011fu fikri g\u00fc\u00e7 kazand\u0131.<\/p>\n Ortak para birimine do\u011fru at\u0131lan belirleyici ad\u0131m, 1992’de imzalanan Maastricht Antla\u015fmas\u0131<\/strong> oldu; bu antla\u015fma, para birli\u011fine kat\u0131lmak isteyen her devletin uymas\u0131 gereken Yak\u0131nsama Kriterlerini (Convergence Criteria) belirledi: b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak, kamu borcunun GSY\u0130H’ya oran\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak ve enflasyonu dizginlemek. Bu kriterler, kat\u0131lan ekonomilerin ortak bir para biriminin daha sonra ekonomik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 krizlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyece\u011fi kadar birbirine yak\u0131n olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu.<\/p>\n 1 Ocak 1999’da euro, resmi olarak 11 kurucu Avrupa devleti aras\u0131nda finansal piyasalarda ve nakit d\u0131\u015f\u0131 banka i\u015flemlerinde kullan\u0131lan soyut bir hesap para birimi olarak do\u011fdu. Bu a\u015famada, Alman mark\u0131, Frans\u0131z frang\u0131 ve \u0130talyan lireti gibi eski ulusal para birimleri fiilen tedav\u00fclde kalmaya devam etti, ancak d\u00f6viz kurlar\u0131 euroya kar\u015f\u0131 kal\u0131c\u0131 olarak sabitlendi.<\/p>\n Belirleyici an, euro banknot ve madeni paralar\u0131n\u0131n 12 Avrupa \u00fclkesinde fiilen tedav\u00fcle girdi\u011fi 1 Ocak 2002<\/strong>‘de geldi ve birka\u00e7 ay i\u00e7inde eski ulusal para birimlerinin yerini kademeli olarak ald\u0131. Bu, \u00f6l\u00e7ek ve lojistik karma\u015f\u0131kl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihteki en b\u00fcy\u00fck para de\u011fi\u015fimlerinden biriydi; milyarlarca banknot ve madeni paran\u0131n bas\u0131lmas\u0131n\u0131 ve darp edilmesini, rekor bir s\u00fcrede binlerce bankaya ve sat\u0131\u015f noktas\u0131na da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirdi. Proje, bu ama\u00e7 i\u00e7in \u00f6zel olarak kurulan ve merkezi Almanya’n\u0131n Frankfurt kentinde bulunan Avrupa Merkez Bankas\u0131 (ECB) taraf\u0131ndan y\u00f6netildi; ECB, euro b\u00f6lgesinin para politikas\u0131n\u0131 belirlemekle g\u00f6revli tek yetkili haline geldi.<\/p>\n Sembolik olarak, euro banknotlar\u0131 ve madeni paralar\u0131, bireysel ulusal kimlikler yerine ortak bir Avrupa kimli\u011fini yans\u0131tacak \u015fekilde tasarland\u0131: banknotlar, ulusal hassasiyetlerden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in herhangi bir \u00fclkedeki ger\u00e7ek bir binaya ba\u011fl\u0131 olmayan hayali k\u00f6pr\u00fcler, kap\u0131lar ve mimari kemerler tasvir ederken, madeni paralar bir ortak y\u00fcz ile \u00fclkeden \u00fclkeye de\u011fi\u015fen bir ulusal y\u00fcz ta\u015f\u0131r.<\/p>\n Euro b\u00f6lgesi on bir kurucu devletle ba\u015flad\u0131, ard\u0131ndan Yunanistan fiziksel tedav\u00fcl\u00fcn ba\u015flamas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce, 2001’de kat\u0131ld\u0131. Avrupa Birli\u011fi’nin Orta ve Do\u011fu Avrupa’ya do\u011fru sonraki geni\u015flemesiyle birlikte, Maastricht kriterlerini kar\u015f\u0131lad\u0131ktan sonra Slovenya, K\u0131br\u0131s, Malta, Slovakya, Estonya, Letonya ve Litvanya gibi yeni devletler birer birer euro b\u00f6lgesine kat\u0131ld\u0131; en son kat\u0131lan \u00fcye ise H\u0131rvatistan oldu. Bug\u00fcn euro b\u00f6lgesi, ekonomilerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, \u00fcretim yap\u0131s\u0131 ve gelir d\u00fczeyi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen tek bir para birimini payla\u015fan yakla\u015f\u0131k yirmi \u00fclkeden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu geni\u015fleme zorluklardan yoksun de\u011fildi. Baz\u0131 devletler, sosyalist sistemlerden piyasa ekonomilerine ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecindeki ekonomilerle kat\u0131ld\u0131; di\u011ferleri ise, \u00f6rne\u011fin daha sonra Yunanistan, yaln\u0131zca kat\u0131l\u0131mdan y\u0131llar sonra netle\u015fen derin yap\u0131sal dengesizliklerden muzdaripti \u2014 bu da yak\u0131nsama kriterlerinin ilk a\u015famada ne kadar titizlikle uyguland\u0131\u011f\u0131 konusunda ciddi sorular ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n 2008 k\u00fcresel mali krizi, euro b\u00f6lgesi i\u00e7in bir dizi zorlu testin ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu ve b\u00f6lgenin baz\u0131 ekonomilerinin k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Kriz kademeli olarak “Avrupa egemen bor\u00e7 krizi” olarak bilinen hale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve \u00f6zellikle Yunanistan, \u0130rlanda, Portekiz, \u0130spanya ve K\u0131br\u0131s gibi \u00fclkeleri vurdu; bu \u00fclkeler medyada mali k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131na i\u015faret eden gayri resmi bir k\u0131saltma alt\u0131nda bir araya getirildi.<\/p>\n Bu \u00fclkeler, kamu harcamalar\u0131n\u0131 kesmeyi, vergileri art\u0131rmay\u0131 ve emeklilik ile \u00e7al\u0131\u015fma sistemlerini reforme etmeyi i\u00e7eren s\u0131k\u0131 kemer s\u0131kma \u00f6nlemleri uygulamak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Avrupa Birli\u011fi, Uluslararas\u0131 Para Fonu ve Avrupa Merkez Bankas\u0131’ndan devasa kurtarma programlar\u0131 talep etmek zorunda kald\u0131. Bu \u00f6nlemler, \u00f6zellikle gen\u00e7ler aras\u0131nda i\u015fsizlik oranlar\u0131nda keskin bir art\u0131\u015fa yol a\u00e7t\u0131, yayg\u0131n halk protestolar\u0131n\u0131 ate\u015fledi ve baz\u0131 devletlerin para birli\u011finde kalmas\u0131n\u0131n uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair temel sorular ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n Bu krizden \u00e7\u0131kar\u0131lan en \u00f6nemli ders, tam bir mali birlik olmadan \u2014 yani ger\u00e7ek bir ortak b\u00fct\u00e7e ve birle\u015fik bankac\u0131l\u0131k garantileri olmadan \u2014 bir para biriminin, belirli \u00fclkeleri di\u011ferlerinden farkl\u0131 \u015fekilde vuran asimetrik \u015foklar kar\u015f\u0131s\u0131nda k\u0131r\u0131lgan kalmaya devam etti\u011fidir. Bir \u00fcye devlet, rekabet\u00e7ili\u011fini geri kazanmak i\u00e7in ulusal para birimini deval\u00fce etme yetene\u011fini kaybetti\u011finde (\u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k kendi ulusal para birimine sahip de\u011fildir), ekonomik ayarlama, d\u00f6viz kurunu ayarlamak yerine i\u00e7 \u00fccret ve fiyatlar\u0131 kesmek yoluyla ger\u00e7ekle\u015fmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131ndan sosyal olarak \u00e7ok daha ac\u0131 verici hale gelir.<\/p>\n Egemen bor\u00e7 krizinden \u00e7\u0131kar\u0131lan derslere yan\u0131t olarak, AB kurumlar\u0131 euro b\u00f6lgesinin kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. En dikkat \u00e7ekici ad\u0131mlardan biri, kal\u0131c\u0131 bir kurtarma fonu olarak Avrupa \u0130stikrar Mekanizmas\u0131’n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bankalar\u0131n denetimini Avrupa Merkez Bankas\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirmeyi ama\u00e7layan bir Avrupa Bankac\u0131l\u0131k Birli\u011fi’nin kurulmas\u0131 oldu; bu, banka istikrar\u0131n\u0131n bireysel ulusal h\u00fck\u00fcmetlerin onlar\u0131 tek ba\u015f\u0131na kurtarma kapasitesine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltt\u0131.<\/p>\n Avrupa Merkez Bankas\u0131 ayr\u0131ca, en \u00f6nemlisi niceliksel gev\u015feme programlar\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli devlet tahvili al\u0131mlar\u0131 gibi al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k para politikas\u0131 ara\u00e7lar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, a\u011f\u0131r bor\u00e7lu devletler i\u00e7in bor\u00e7lanma maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek ve piyasalar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in merkezi bir rol oynad\u0131. Bu \u00f6nlemler, merkez bankalar\u0131n\u0131n geleneksel yetkisini zorlamas\u0131 nedeniyle tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa da, krizi kademeli olarak yat\u0131\u015ft\u0131rmaya ve ortak para biriminin gelece\u011fine olan g\u00fcveni yeniden tesis etmeye yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/p>\n Euro, 2020’de COVID-19 pandemisiyle yeni bir s\u0131navla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131; ekonomik faaliyet t\u00fcm \u00fcye devletlerde ayn\u0131 anda keskin bir \u015fekilde \u00e7\u00f6kt\u00fc, bu da 2010 krizinin belirli \u00fclkeleri vurmas\u0131na k\u0131yasla kolektif bir tepkiyi koordine etmeyi nispeten kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Avrupa Birli\u011fi, \u00fcye devletler aras\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck risk payla\u015f\u0131m\u0131na do\u011fru tarihi bir ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclen, ortakla\u015fa finanse edilen devasa bir toparlanma program\u0131 ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n Daha sonra, Ukrayna’daki sava\u015f ve enerji piyasalar\u0131ndaki bunun sonucu ortaya \u00e7\u0131kan aksakl\u0131k, euro b\u00f6lgesinde keskin bir enflasyon dalgas\u0131n\u0131 tetikledi ve Avrupa Merkez Bankas\u0131’n\u0131, s\u0131f\u0131ra yak\u0131n veya negatif faiz oranlar\u0131n\u0131n y\u0131llarca s\u00fcrmesinin ard\u0131ndan faiz oranlar\u0131n\u0131 h\u0131zla y\u00fckseltmeye itti. Bu deneyim, bir\u00e7ok \u00fcye devletin ithal gaz ve petrole b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, euro b\u00f6lgesi ekonomisinin d\u0131\u015fsal enerjiyle ilgili \u015foklara kar\u015f\u0131 hassasiyetini bir kez daha g\u00f6sterdi.<\/p>\n Enerji krizi genellikle kelimelerle anlat\u0131l\u0131r. Bir \u00e7izgi olarak g\u00f6rmek daha kolayd\u0131r. DinarView, a\u011fustos 2016\u2019dan bu yana euroyu her g\u00fcn kaydediyor; a\u015fa\u011f\u0131daki y\u0131ll\u0131k ortalamalar bu kay\u0131ttan, bir euro ba\u015f\u0131na dolar cinsinden \u2014 yani d\u00fc\u015fen \u00e7izgi daha zay\u0131f bir euro demek.<\/p>\nTarihsel K\u00f6kenler: Avrupa Toplulu\u011fundan Ortak Para Fikrine<\/h2>\n
Olu\u015fum ve Uygulama: Fikirden Tedav\u00fcldeki Paraya<\/h2>\n
Euro B\u00f6lgesinin Geni\u015flemesi: 11 Devletten Yakla\u015f\u0131k Yirmiye<\/h2>\n
Egemen Bor\u00e7 Krizi: Euronun En Zor S\u0131nav\u0131<\/h2>\n
Kriz Sonras\u0131 Reformlar: Daha B\u00fct\u00fcnle\u015fik Bir Bankac\u0131l\u0131k Birli\u011fine Do\u011fru<\/h2>\n
COVID-19 Pandemisi ve Enerji Krizinde Euro<\/h2>\n
Ba\u015faba\u015f y\u0131l\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f h\u00e2liyle<\/h2>\n