Giri\u015f: 2020 Dinar Deval\u00fcasyonu Bug\u00fcn H\u00e2l\u00e2 Neden \u00d6nemli<\/h2>\n
Bir \u00fclkeyi ekonomik kriz<\/strong> vurdu\u011funda, d\u00f6viz kuru genellikle s\u0131radan insanlar\u0131n ceplerinde ilk hissetti\u011fi \u015fey olur; resmi istatistikler herhangi bir rapora yans\u0131madan \u00e7ok \u00f6nce. Irak’ta pek \u00e7ok ki\u015fi h\u00e2l\u00e2 2020 y\u0131l\u0131n\u0131n sonundaki \u015foku hat\u0131rl\u0131yor; o d\u00f6nemde Irak Merkez Bankas\u0131 dinar\u0131 dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda resmi olarak deval\u00fce etmi\u015f ve temel mallar\u0131n fiyatlar\u0131 neredeyse bir gecede f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Bu yaz\u0131, 2008 k\u00fcresel mali krizinden 2019’da L\u00fcbnan liras\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne ve T\u00fcrk liras\u0131n\u0131n tekrarlayan dalgalanmalar\u0131na kadar benzer uluslararas\u0131 deneyimleri g\u00f6zden ge\u00e7irerek, bir Irak hane halk\u0131n\u0131n erken uyar\u0131 i\u015faretlerini okumas\u0131na, tasarruflar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k d\u00f6nemlerinde genellikle nereye y\u00f6neldi\u011fini anlamas\u0131na ve para birimlerinin \u015foklardan sonra tipik olarak nas\u0131l toparland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmesine yard\u0131mc\u0131 olacak pratik dersler \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Ama\u00e7 korku yaymak de\u011fil, s\u00f6ylentiye de\u011fil ger\u00e7eklere dayanan sakin bir mali bilin\u00e7 in\u015fa etmektir.<\/p>\n
Birincisi: 2008 K\u00fcresel Mali Krizi – Bankac\u0131l\u0131k Sistemine Duyulan G\u00fcven \u00c7atlad\u0131\u011f\u0131nda<\/h2>\n
2008 krizi do\u011frudan anlamda bir d\u00f6viz krizi de\u011fildi; ipotek sekt\u00f6r\u00fcnde ba\u015flay\u0131p t\u00fcm k\u00fcresel ekonomiye yay\u0131lan, Amerikan bankac\u0131l\u0131k sistemine duyulan g\u00fcvenin sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir krizdi. Bu krizin en \u00f6nemli dersi tek bir para biriminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc de\u011fil, birbirine ba\u011fl\u0131 piyasalar\u0131n k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda ortaya koyduklar\u0131yd\u0131: New York veya Londra’daki b\u00fcy\u00fck bir mali kurulu\u015f sendeledi\u011finde, binlerce kilometre uzaktaki geli\u015fmekte olan piyasalar sars\u0131l\u0131r, bor\u00e7lanma maliyetleri y\u00fckselir, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m giri\u015fleri azal\u0131r ve g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7ilerin g\u00f6nderdi\u011fi havaleler de etkilenebilir. O d\u00f6nemde 2003 sonras\u0131 yeniden yap\u0131lanma a\u015famas\u0131nda olan Irak gibi bir \u00fclke i\u00e7in dinar \u00fczerindeki do\u011frudan etki s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc ekonomi \u00f6ncelikle petrol gelirlerine ba\u011fl\u0131yd\u0131; ancak kriz, k\u00fcresel bir \u015fokun petrol fiyatlar\u0131na ve oradan da devlet b\u00fct\u00e7esine ve d\u00f6viz kurunu destekleme kapasitesine nas\u0131l yans\u0131yabilece\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n
\u0130kincisi: L\u00fcbnan 2019 – T\u00fcm Bir Bankac\u0131l\u0131k Sistemi \u00c7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde<\/h2>\n
L\u00fcbnan krizi, kronik a\u00e7\u0131klar\u0131n, kamu borcunun ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez destekleme politikalar\u0131n\u0131n y\u0131llarca birikmesi sonucu ya\u015fanan en sert modern para birimi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00f6rneklerinden biridir. L\u00fcbnan liras\u0131 onlarca y\u0131ld\u0131r dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda neredeyse sabit bir kurda (yakla\u015f\u0131k 1.507 lira) sabitlenmi\u015fti; bu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr istikrar, kamu maliyesi ve bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcndeki derin dengesizlikleri gizliyordu. Mevduat sahiplerinin g\u00fcveni azal\u0131p \u00fclkeye giren dolar ak\u0131\u015f\u0131 kurumaya ba\u015flay\u0131nca, paralel piyasa d\u00f6viz kuru birka\u00e7 ay i\u00e7inde defalarca \u00e7\u00f6kt\u00fc, bankalar dolar \u00e7ekimlerine gayri resmi k\u0131s\u0131tlamalar getirdi (a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f bir “sermaye kontrol\u00fc”) ve orta s\u0131n\u0131f\u0131n yerel para birimindeki tasarruflar\u0131 neredeyse tamamen buharla\u015ft\u0131. Buradaki en a\u00e7\u0131k ders, uzun s\u00fcre ekonomik ger\u00e7ekli\u011fi yans\u0131tmayan sabit bir d\u00f6viz kuruna g\u00fcvenmenin tehlikesi ve tasarruflar\u0131 \u00e7e\u015fitlendirmeden yerel banka hesaplar\u0131nda yo\u011funla\u015ft\u0131rman\u0131n riskidir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: T\u00fcrkiye – Tekrarlayan Oynakl\u0131k ve Kronik Enflasyon Dersi<\/h2>\n
T\u00fcrk liras\u0131, son on y\u0131lda y\u00fcksek enflasyon, baz\u0131 d\u00f6nemlerde al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k para politikalar\u0131 ve b\u00f6lgesel jeopolitik oynakl\u0131k gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak tekrarlayan d\u00fc\u015f\u00fc\u015f dalgalar\u0131 ya\u015fad\u0131. T\u00fcrkiye \u00f6rne\u011fini ay\u0131rt eden \u015fey, tek bir ani \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f olmamas\u0131; y\u0131llara yay\u0131lan, sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcnde kademeli bir a\u015f\u0131nma olmas\u0131yd\u0131 ve bu durum pek \u00e7ok T\u00fcrk hane halk\u0131n\u0131 tasarruflar\u0131n\u0131 de\u011ferini korumak amac\u0131yla dolara, alt\u0131na veya gayrimenkule \u00e7evirmeye y\u00f6neltti. Irakl\u0131 bir okuyucu i\u00e7in buradaki ders, ekonomik krizin her zaman tek bir \u015fok olarak gelmedi\u011fi; tek bir olaya tepki vermek yerine s\u00fcrekli izleme gerektiren, sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcnde yava\u015f bir a\u015f\u0131nma da olabilece\u011fidir.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Irak 2014-2020 – I\u015e\u0130D \u015eokundan 2020 Dinar Deval\u00fcasyonuna<\/h2>\n
Irak ekonomisi 2014-2020 aras\u0131nda art arda bir dizi \u015fok ya\u015fad\u0131: I\u015e\u0130D’e kar\u015f\u0131 sava\u015f ve yeniden yap\u0131lanma maliyetleri, ard\u0131ndan ekonominin neredeyse tamamen ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu devlet b\u00fct\u00e7esi gelirlerini vuran keskin bir petrol fiyat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve ard\u0131ndan 2020’de Kovid-19 salg\u0131n\u0131, k\u00fcresel petrol talebindeki ge\u00e7ici \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f yoluyla bask\u0131y\u0131 ikiye katlad\u0131. Bu ba\u011flamda, Irak Merkez Bankas\u0131 Aral\u0131k 2020’de dinar\u0131n dolar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki resmi d\u00f6viz kurunda bir ayarlama yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu; bu, kamuoyunda “2020 dinar deval\u00fcasyonu” olarak bilindi. A\u00e7\u0131klanan ama\u00e7, d\u00fc\u015fen petrol geliri kar\u015f\u0131s\u0131nda devletin dinar cinsinden gelirlerini desteklemek ve b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 hafifletmekti; ancak vatanda\u015flar \u00fczerindeki do\u011frudan etkisi, ithal mallar\u0131n fiyatlar\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir art\u0131\u015f ve maa\u015flar\u0131n\u0131 dinar olarak alan hanelerin sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc \u00fczerinde ek bask\u0131 oldu. Daha sonra, \u015eubat 2023’te Merkez Bankas\u0131, bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan yakla\u015f\u0131k 1.310 dinar\/dolar seviyesinde yeni bir resmi kur benimsedi; bu arada paralel piyasa neredeyse s\u00fcrekli olarak resmi kurun \u00fczerinde kald\u0131 – bu fark, fiziksel dolar talebi ve baz\u0131 d\u0131\u015f transferler \u00fczerindeki d\u00fczenleyici k\u0131s\u0131tlamalar gibi fakt\u00f6rleri yans\u0131t\u0131yor.<\/p>\n
Irak\u2019\u0131n kendi krizi, g\u00fcn g\u00fcn<\/h2>\n
Irakl\u0131 bir hanenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en yak\u0131n kur krizi Beyrut\u2019ta ya da Ankara\u2019da de\u011fildi. Aral\u0131k 2022\u2019den \u015fubat 2023\u2019e s\u00fcrd\u00fc ve DinarView\u2019in bu d\u00f6nemin her i\u015flem g\u00fcn\u00fc i\u00e7in bir okumas\u0131 var.<\/p>\n